Op 28 oktober promoveerde Reineke van Tol. De promotie van haar proefschrift over leren in, met, door en voor de meer-dan-menselijke wereld was omlijst door een week in de bossen.

Een onderzoek naar wilde pedagogiek vraagt om een wildere vorm van promoveren dan gebruikelijk. Omdat buiten promoveren helaas niet mogelijk was binnen de geldende regels van de universiteit, heb ik ervoor gekozen mijn promotie in te bedden in een vijfdaagse buitenconferentie met het onderwerp van mijn proefschrift – het verkennen van meer-dan-menselijke ecologieën van leren – als thema.
Foto _ Marieke Enter / Resource
Mijn wilde plan bleek te resoneren; zo’n zestig wetenschappers, kunstenaars, schrijvers en andere geïnteresseerden vanuit binnen- en buitenland reisden in de laatste week van Oktober af naar de bossen van Quadenoord om zich enkele dagen tot een hele week onder te dompelen in belichaamde ervaringen met het bos, wilde onderzoeksplannen, en nieuwe verbindingen met menselijke en andere-dan-menselijke aanwezigen. Het programma werd verzorgd door de deelnemers zelf, die voorstellen konden indienen voor een buitensessie gerelateerd aan het thema van de conferentie. Nadat iedereen was ontwaakt in een herfstig en nog donker en koud bos, begon iedere dag met een meditatie, yoga, of aikido sessie in de natuur, terwijl het team van vrijwilligers een enorme pan havermout en liters koffie en thee klaarmaakte op het vuur. De dagen vulden zich met sessies als een brief schrijven aan een boom, de bodem onderzoeken vanuit een relationeel perspectief, of geblinddoekt je weg vinden in het bos. De dagen werden afgesloten met muziek en verhalen rond hetzelfde kampvuur, dat de hele week verwarmde en verbond. Midden in de week reisde het hele gezelschap af naar de universiteitscampus in Wageningen voor mijn promotie. Met modder onder de schoenen en de geur van kampvuur die zich langzaam door de zaal verspreidde bracht de groep een zeer welkom stukje meer-dan-menselijke natuur naar de promotieplechtigheid. Hoewel ik zelf deze bosmensen ook pas op maandag leerde kennen, voelde ik mij gedragen door de ‘tribe’ en voelde het terugkomen in het bos op donderdagochtend als thuiskomen. Een betere viering van mijn promotie had ik niet kunnen wensen.
De komende tijd zal ik me vooral richten op onderwijs bij de opleiding bos- en natuurbeheer aan de WUR. Uiteraard neem ik de wilde pedagogiek mee naar mijn lessen en zal ik de studenten zo veel mogelijk mee naar buiten nemen voor ervaringen met meer-dan-menselijke wereld en diepe reflecties op hun eigen rol in die wereld. Ik hoop te kunnen bijdragen aan onderwijs dat inspireert en verbindt en aanzet tot diepe reflectie op onze rol als mens in de wereld. Ook het onderzoek naar wilde pedagogiek en ons zijn als mens in een meer-dan-menselijke wereld zal ik zeker voortzetten. Ik zou me bijvoorbeeld graag verder verdiepen in onderzoeksmethodes die passen bij relationele wereldbeelden en ook in de rol die relationeel buitenonderwijs kan spelen bij het zorgen voor emoties rondom de ecologische crises, gevoelens die steeds zwaarder drukken op jongeren en waarvoor weinig ruimte is in het onderwijs.
In het onderzoeksproces heb ik bijzonder veel steun en inspiratie gehaald uit de bossen rondom Wageningen. Ik ren er veel en lang als fanatieke trailrunner. Het is voor mij een manier om in mijn lijf te zijn, met iedere stap verbonden met de bosgrond en naarmate de kilometers verstrijken, steeds meer een met het bos. De bomen helpen me te relativeren. Waar ik me achter mijn laptop druk kan maken over, om maar iets te noemen, wat te lezen in de tijd die ik heb (en onherroepelijk, wat niet), hoe ik belichaamde ervaringen kan vatten in woorden (of dat er andere manieren zijn), en wat het nut van een wetenschappelijk artikel eigenlijk is (of soms, wat überhaupt het nut van de wetenschap is zoals die is) – helpen de bomen me te aarden, te vertragen, en vooral te voelen dat de verbinding die ik voel in dat moment, precies is waarom ik doe wat ik doe – het onderzoeken en aanwakkeren van verbinding met de wereld om ons heen vanuit de overtuiging op die manier in ieder geval iets bij te dragen aan een toekomst waarin de mens zich bescheidener op durft te stellen om ruimte te maken voor al het andere dat onherroepelijk ook deel van onszelf is.
_ Reineke van Tol

Samen zijn wij co-creatoren voor de toekomst van onze Aarde, dit is onze fantastische opdracht.

_ Irene van Lippe-Biesterfeld