Onlangs kwam ik een mooi stuk tegen op de Huffington Post met bovenstaande titel. Een erg inspirerend artikel, geschreven door journalist, dichter en surfer Daniel Crockett. En ik was niet de enige die dat vond, gezien de inmiddels bijna zesduizend shares op Facebook.

Een teken dat dingen echt aan het veranderen zijn. Het duurzaamheidsdenken – in gang gezet door Al Gore’s An Inconvenient Truth –  heeft vaste grond onder de voeten gekregen. Biologisch voedsel is definitief niet meer weg te slaan uit de schappen. Groene energie, eerlijke kleding, elektrische auto’s, LED-verlichting, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: je moet wel echt onder een steen hebben gelegen wil je daar niets van mee hebben gekregen. Kortom, de samenleving verandert. 

En daarmee verandert langzaam maar zeker ook de mindset. Duurzaam consumeren is één ding, maar er is meer dan dat. Het besef dat we onderdeel zijn van de natuur en er niet los van staan begint steeds meer door te dringen. Dat heeft consequenties voor hoe we naar de wereld kijken. We hebben als mensen vele millennia lang ‘in het wild’ geleefd. Nooit eerder in de geschiedenis zijn we zo disconnected geweest van waar we al die tijd zo dichtbij hebben gestaan. Het voedsel wat we verbouwden, de energie die we opwekten, kennis van planten, kruiden, dieren en de werking van ecosystemen: langzaam maar zeker is de directe lijn die we daarmee hadden verbroken, of op z’n minst zwaar in een knoop geraakt.

Maar juist omdat we als mensheid zo lang deze connectie hebben gehad zit ergens in ons nog steeds de drang naar puurheid, een verlangen om onderdeel uit te maken van het grotere, wat uitstijgt boven de door onze psyche gecreëerde wereld. Deze drang wordt nog versterkt door het toenemende aantal uren die we tegenwoordig dagelijks achter onze schermpjes doorbrengen. Als ik naar mezelf kijk ben voor m’n gevoel via wireless verbinding zeker zo’n 16 uur per dag in direct contact met de buitenwereld. Hoe vermoeiend ! De verwachting is dat dit een nog grotere vlucht gaat nemen. Sterker nog: ook het onderwijssysteem ontwikkelt zich steeds meer rondom de inzet van technologie, zie bijvoorbeeld de Ipad-scholen die aan terrein winnen. Logisch dus eigenlijk dat er langzaam maar zeker een luidere roep om natuur ontstaat.

Meisjeinhetbos

Dan Crockett schrijft erover. Mensen als Thomas Berry, Llewellyn Vaughan-Lee, Richard Louv en Paul Kingsnorth deden dat al eerder. Ook George Monbiot benadrukt in zijn boek Feral het belang van verbinding met de natuur en vooral om daar al heel jong mee te beginnen. En Zach Klein, mede-oprichter van het Youtube alternatief Vimeo, is onlangs een nieuwe organisatie gestart, DIY, waarin hij via do-it-yourself vakmanschap kinderen de connectie met natuur weer bijbrengt.

Zelf vind ik het een mooi streven als er op basisscholen meer structurele aandacht komt voor deze thematiek. Dit gebeurt al via organisaties als NatuurWijs en IVN, maar wat dacht je van het invoeren van het vak ‘zelfvoorzienendheid’ op scholen? Dat zou de stap naar een locale economie, in balans met de locale ecologie, een stuk sneller naderbij brengen.

 

Volg het nieuwe en veelbelovende project van Daniel Crockett – Wildonomics – hier: www.danielcrockett.co.uk/wildonomics

In regencapes gehulde mensen stappen zwijgend uit de landrovers die van verschillende kanten zijn komen aanrijden. Het is koud. Zwarte wolken zeilen laag over ons heen, terwijl ver onder ons de Bushmans rivier traag en modderig voort stroomt. Daarachter strekt de wilde Afrikaanse natuur zich eindeloos ver uit.  Op bezoek in een natuur reservaat in Zuid Afrika, ben ik getuige van een kleine indrukwekkende herdenking van drie, voor hun hoorn gedoode rinocerossen. Een jonge natuur onderzoeker confronteert ons met de feiten, en juist op dat moment openen zich de wolken en stort de hemel zich over ons uit, als grote koude tranen. De verpulverde hoorn wordt beschouwd als een status symbool om op de schoorsteenmantel van rijke Chinezen of Vietnamezen te prijken, en als een manelijk vruchtbaarheids symbool. Op de kleine witte kruisjes staan hun namen: Javan, Sumatran en Indish Rino, met daaronder de nummers van de vermoorde rinocerossen van de laatste vier jaar. 2010: 300; 2011: 448; 2012 verloor Zuid Afrika bijna twee rino’s per dag. 2013 zijn er meer dan 1000 vermoord. Dit jaar zijn het er voor zover nu bekend al 1007; er worden nu meer vermoord dan er worden geboren. In dit tempo zullen deze oeroude kolossen weldra niet meer op Aarde zijn.

Een luxe artikel gebaseerd op een treurig bijgeloof voor de een, onverklaarbaar voor degenen die zich deelgenoot voelen van de natuur. Voor hen wordt door de moord op deze nobele en vriendelijke dieren een stuk in henzelf gedood.

I am living without fats, without meat, without fish, but am feeling quite well this way. It always seems to me that man was not born to be a carnivore. ~ Albert Einstein.

Toen ik 16 was besloot ik om te stoppen met het eten van vlees. Voor mij was het destijds een logische stap. Immers, waarom dieren doden als je ook prima gezond kan leven zónder dat dat nodig is ? Nu, twintig jaar later, is dat voor mij nog steeds normaal én ik voel me nog altijd kerngezond. De bekende schrijver Jonathan Safran Foer schreef enkele jaren geleden het boek ‘Dieren Eten’, waarin hij zichzelf de vraag stelde: waarom eten we dieren ? En zouden we ze ook eten als we wisten hoe ze op ons bord terechtkomen ?

Die laatste vraag en daarop aansluitend ook in ogenschouw nemende wat de neveneffecten zijn van het eten van dieren, is wat steeds meer mensen van nu beweegt om op z’n minst te minderen met het eten van vlees (en zuivel). 

Want wat is er aan de hand ? Uit steeds meer onderzoek blijkt dat weliswaar de inzet van alternatieve energiebronnen, elektrisch vervoer, slimme meters, LED verlichting of minder reizen met het vliegtuig een positief effect heeft op het de broeikasgassen in de atmosfeer, maar dat wat er op je bord ligt wel eens een veel groter effect kan hebben op het klimaat dan al deze dingen bij elkaar. Overigens berichtten de Verenigde Naties hier vier jaar geleden al over.

De recent uitgekomen documentaire Cowspiracy legt op overtuigende wijze bloot dat de 21e eeuws vlees- en zuivelindustrie een grote impact hebben op landdegradatie, ontbossing, Co2 en methaan-uitstoot en zoetwatervoorraden. Geen vlees eten, of op z’n minst minder, heeft daarom een erg gunstig effect op het welzijn van het leven op de planeet. 

De Erasmus Universiteit in Rotterdam voegt daad bij woord wat betreft haar duurzaamheidsdoelen en lanceert daarom eind oktober de Meat Free Mondays, waarbij de cateraars op de universiteit vegetarische opties in de spotlights zetten. Op Wereldvoedseldag – 16 oktober – wordt Cowspiracy voor het eerst in Nederland getoond. Het Erasmus Paviljoen staat die avond geheel in het teken van de film, inclusief Q&A met de maker. Meer informatie over de vertoning, met inleiding door Klaas van Egmond –  is hier te vinden.

Dus of je het nou eens bent Leonardo ‘my body will not be tomb for other creatures’ Da Vinci of niet, alleen al op basis van de milieu- en klimaatfeiten lijkt het mij noodzakelijk de cultuuromslag naar een dier-loos dieet te steunen. Gelukkig hebben we al de Vegetarische Slager en de Dutch Weed Burger om het de burger zo makkelijk mogelijk maken, immers: over smaak valt niet te twisten. 

Dat het herstellen van natuur kan weet ik al sinds ik op het onderwerp afstudeerde in de Colombiaanse Andes. Het hangt eigenlijk af van drie dingen: betrokken en ondernemende mensen, de juiste kennis, en als je het schaalbaar wilt maken, van een brede economische onderbouwing. Hierover gaat de nieuwe VPRO-Tegenlicht documentaire Groen Goud 2, die op zondag 5 oktober 2014 te zien was op NPO 2.
Twee jaar geleden lieten de makers van Tegenlicht in Groen Goud 1 samen met de Chinese filmmaker John D. Liu zien dat het grootschalig herstellen van gedegradeerde natuur goed mogelijk is. 
In deze aflevering kijken ze naar de winst die dergelijke landschapsherstel projecten opleveren. De makers reisden af naar het platteland van Egypte, India en Spanje. 
Samen met mijn collega’s ben ik bezig om een ander business model te maken o
m landschapsherstel voor alle partijen, zoals boeren, bedrijven, investeerders en natuurbeschermers te realiseren. Heb dat de ‘four returns benadering’ genoemd. In Tegenlicht zal ik daar wat meer over vertellen. Meer is te vinden op:http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2014-2015/groen-goud-2.html

Zondag 21 september 2014, hartje Manhattan. Tussen de spiegelende bankgebouwen marcheren bijna 400.000 mensen voor het klimaat. Ik ben in New York dus loop ik mee. De stemming is vrolijk en serieus tegelijk. Heel veel jonge mensen met spandoeken waarop de meest prachtige teksten staan. “Cook Organic, not the Planet” 
is er zo een maar ook een oproep om beleggingen in olie en gas te stoppen. 

Aan de kop van Central Park passeren we een groep mensen in lotus-houding die een onmetelijke rust uitstralen, maar ook een vastberadenheid. Niet alleen in New York maar in vele steden wereldwijd zijn vergelijkbare demonstraties. Via grote beeldschermen zijn we er getuigen van. Mooiste nieuws is de mededeling van de Rockefeller Foundation dat zij uit de beleggingen in olie stappen. Ooit verdienden de Rockfellers hun geld met olie, de achterkleinkinderen hebben de moed om uit deze traditie te stappen en voor een duurzame toekomst te kiezen. Dat geeft de burger moed.

Fête de la Nature ! Wat was het een mooi feest. Recentelijk kreeg ik dit filmpje toegestuurd, dat laat zien hoe de dag werd gevierd in de Haagse Wijk Moerwijk. Ik was er zelf heen gegaan omdat de multiculturele moestuin werd aangekondigd als een van de activiteiten. Dat sprak me aan. Ik kwam een beetje vroeg en kon daardoor meemaken hoe alles werd neergezet en georganiseerd. Mensen kwamen uit hun appartementen naar beneden om te kijken wat er al zo gebeurde. Het was een gezellige menging van culturen en de sfeer was vrolijk en blij. Dan hoorden we staccato trommel geluid dat steeds dichter bij kwam en daar verscheen de aangekondigde ‘kinder-natuur- optocht’ in al haar pracht en praal, goed te zien in dit filmpje. Het Fête de la Nature bracht mensen bij elkaar, vrolijkheid en saamhorigheid en bewustzijn dat we inderdaad verbonden zijn. De natuur overstijgt verschillen, zij kent geen oordeel.

Kijkt u mee ? En doet u volgend jaar weer mee ? Ik ben benieuwd hoe de multiculturele moestuinen er dan uitzien…

Irene van Lippe-Biesterfeld

Onlangs had ik de eer als onderzoeker deel te nemen aan een expositie genaamd DIG-it!. Deze tentoonstelling werd georganiseerd door de TU Delft, met als doel de vernieuwende ideeën van wetenschappers op visuele wijze vorm te geven. Als onderzoeker druk je je bevindingen eigenlijk altijd uit in woorden, of wellicht in getallen als je in de exacte wetenschappen werkzaam bent, maar zeker niet in kleurrijke beelden en tot de verbeelding sprekende kunstwerken. Heel bijzonder dus om designers en cartoonisten over de vloer te krijgen die mijn onderzoeks-ideeën op een andere manier in het zonnetje gingen zetten.

Samen met de designers ontstond het idee een “wereldbeeld-spel” te ontwikkelen: een groot, houten bordspel dat de speler door een serie van 10 vragen leidt, om zo vervolgens zijn/haar wereldbeeld te duiden. Speels, en toch tot reflectie stemmend, want de vragen gaan over leven, natuur, God, lijden, samenleving, en wetenschap, en de uitkomst vertelt de speler echt iets over zichzelf, iets wat hij of zij misschien nog niet wist. Een cartoonist werd vervolgens aan het werk gezet om de vier verschillende wereldbeelden die ik in mijn onderzoek gevonden heb, in onder andere Nederland en de VS, in een sprekend plaatje vorm te geven (zie hieronder).

Cartoonmettekst

De tentoonstelling was een groot succes! Mensen vinden het altijd leuk iets te ‘doen’, juist ook op een ‘kijk’-tentoonstelling, en het wereldbeeld-spel was dus behoorlijk populair. Er ontstonden spontaan interessante gesprekken over de verschillende wereldbeelden. Voor mij als onderzoeker was het heerlijk iets concreets te hebben, iets wat je kan ‘doen’, vasthouden, en bekijken. Het is pijnlijk om toe te geven als schrijver, maar een beeld zegt inderdaad meer dan 1000 woorden… En nu is het wereldbeeld-spel op reis met D-Exto, een reizend paviljoen waarin duurzame innovaties en projecten tentoongesteld worden. Onlangs stond het bord op het 015 festival in Delft, en aankomend weekend staat het op het Madness festival op Ameland. Mijn onderzoeks-idee is nu dus officieel ‘on tour’…

Annick Hedlund-de Witt: [email protected]

In deze boeiende documentaire, ‘The Farm for the future’, zien we hoe de jonge boerin in Engeland geconfronteerd wordt met de totale afhankelijkheid van olie en olieprijzen om haar bedrijf gaande te houden: de olieproductie is afhankelijk van wereldwijde politiek en is ook nog eens eindig. Het wordt haar akelig duidelijk dat ‘de oliemens aan het uitsterven is’ (citaat van prof. Campbell). Van alle kanten komen de waarschuwingen op haar af. Hoe verder? Hoe haar bedrijf te waarborgen voor de toekomt ? Wat mij aanspreekt in dit verhaal is hoe deze vrouw op zoek gaat en nieuwe wegen vindt. In dat proces komt zij mensen tegen die haar al zijn voorgegaan en wegwijzers voor haar zijn. En oplossingen zijn er. Welke ? In algemene zin, door samen te werken met de natuur in plaats van er tegen in te gaan. De natuur wordt haar voorbeeld en leermeester. Wat ze ontdekt is dat ‘alles er is’. Het gaat om biodiversiteit terug te brengen en het wilde leven van de natuur te verbinden met landbouw en fruitteelt. Boeiend !  En dan, een klein zinnetje van de boerin zelf uit deze film: ‘en is het wel nodig om zoveel vlees te eten ?’ Ook daar denken wij met zijn allen steeds meer over na….

Irene van Lippe-Biesterfeld

Soms zijn er van die filmpjes die je tegenkomt op facebook, die blijven hangen. En dat niet alleen, ze raken. Dat deed dit filmpje met mij.
Niet alleen heb ik altijd al ‘iets’ met wolven gehad, maar dit filmpje geeft voor mij zo helder en eenvoudig in beeld uit dat alles onlosmakelijk met elkaar verbonden is. Voor mij is het toch vaak naar woorden zoeken om uit te leggen dat dit ‘eenzijn’ geen levensbeschouwelijke visie is of hogere spiritualiteit is maar wezenlijke realiteit en geen keuze maar een gegeven. En eigenlijk kan ik het vaak ook niet goed uitleggen omdat het een diepere laag beweegt. Maar voor mij heeft elke handeling/stap/gebeurtenis impact op het geheel, zowel positief als negatief. Dat laat dit filmpje voor mij zien.

Fijn om te delen en ook om mezelf te blijven voeden.

Anne Leeflang (ex-manager NatuurCollege)

De Aarde is onze geboortegrond en ons thuis. We zijn deel van de grote gemeenschap van leven. Ons individuele leven is verbonden met het leven van talloze andere levensvormen, en zo zijn zij verbonden met ons. Niets en niemand staat op zichzelf.

Indien we deze verbinding niet meer kunnen ervaren, verbreken we binnen onszelf de verbinding met de wonderlijke stroom van het leven, de natuur. Niet alleen leidt dat tot gevoelens van vervreemding en isolement, maar het opent ook de weg naar uitbuiting van de Aarde, verlies van respect voor onze medemens en uitputting van onze eigen levenskracht.

Dat het welzijn van de Aarde en diversiteit van andere levensvormen nu van ons een inzet vraagt, wordt langzamerhand wereldwijd aanvaard. Wetenschappers en anderen zoeken naar middelen om de natuur te herstellen, te beschermen en schaarste conflicten tegen te gaan. Internationaal worden milieuverdragen gesloten, en wordt aan vrede gebouwd. Achter dit alles wordt langzaam ook een nieuw bewustzijn voelbaar. Het bewustzijn dat het welzijn van al wat leeft en ons eigen welzijn onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Deze ‘binnenkant van duurzaamheid’ is het werkveld van het NatuurCollege. Maar willen we echt een verschil maken, dan is er een podium nodig om dit gedachtegoed breder uit te dragen.